नवीन कृषी बजेट 2026: शेतकऱ्यांसाठी कोणत्या योजना जाहीर?
नवीन कृषी बजेट 2026: शेतकऱ्यांसाठी कोणत्या योजना जाहीर?
भारत हा शेतीप्रधान देश
असल्यामुळे देशाच्या अर्थव्यवस्थेत शेतीचा मोठा वाटा आहे. भारतातील लाखो कुटुंबे
थेट किंवा अप्रत्यक्षपणे शेतीवर अवलंबून आहेत. त्यामुळे केंद्र सरकार दरवर्षी सादर
होणाऱ्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात (Union Budget) शेती आणि
शेतकऱ्यांसाठी विविध योजना आणि निधी जाहीर करते.
केंद्रीय बजेट 2026–27 मध्येही सरकारने शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे, उत्पादन खर्च कमी करणे, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा
वापर वाढवणे आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था मजबूत करणे यावर भर दिला आहे.
या बजेटमध्ये शेती
क्षेत्रासाठी मोठ्या प्रमाणात निधी जाहीर करण्यात आला असून अनेक महत्त्वाच्या
योजना सुरू ठेवण्यात आल्या आहेत. या लेखात आपण नवीन कृषी बजेट 2026 मध्ये शेतकऱ्यांसाठी कोणत्या
योजना आणि घोषणा करण्यात आल्या आहेत, याची सविस्तर माहिती
पाहू.
कृषी क्षेत्रासाठी किती निधी
जाहीर?
केंद्रीय बजेट 2026–27 मध्ये
कृषी आणि संबंधित क्षेत्रांसाठी सुमारे ₹1.62 लाख कोटींचा निधी जाहीर करण्यात आला आहे.
हा निधी मागील वर्षाच्या तुलनेत सुमारे 7% वाढ दर्शवतो.
याशिवाय कृषी मंत्रालयासाठी सुमारे ₹1.40 लाख कोटींची
तरतूद करण्यात आली आहे.
या बजेटचा मुख्य उद्देश खालील
गोष्टींवर भर देणे आहे:
- शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे
- आधुनिक तंत्रज्ञान वापरून उत्पादन वाढवणे
- शेतीमध्ये विविधता आणणे
- शाश्वत आणि नैसर्गिक शेतीला प्रोत्साहन देणे
1. PM Kisan योजनेसाठी मोठा निधी
कृषी बजेट 2026 मध्ये
प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजना (PM-Kisan) ही सरकारची सर्वात मोठी योजना म्हणून कायम ठेवण्यात आली आहे.
या योजनेसाठी ₹63,500 कोटींची तरतूद करण्यात आली आहे.
या योजनेअंतर्गत पात्र
शेतकऱ्यांना दरवर्षी ₹6,000 आर्थिक मदत दिली जाते. ही रक्कम तीन हप्त्यांमध्ये ₹2,000 प्रमाणे थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
सरकारी माहितीनुसार, या योजनेअंतर्गत आतापर्यंत 10 कोटींपेक्षा जास्त
शेतकऱ्यांना ₹4 लाख कोटींपेक्षा अधिक रक्कम वितरित
करण्यात आली आहे.
यामुळे ही योजना भारतातील
सर्वात मोठ्या थेट आर्थिक सहाय्य योजनांपैकी एक ठरली आहे.
2. खत अनुदानासाठी मोठी तरतूद
शेतीमध्ये खतांचा खर्च हा
मोठा असतो. त्यामुळे सरकारने खत अनुदानासाठी ₹1.70 लाख कोटींपेक्षा जास्त निधी मंजूर केला
आहे.
या अनुदानाचा उद्देश:
- खतांच्या किमती स्थिर ठेवणे
- शेतकऱ्यांचा उत्पादन खर्च कमी करणे
- जागतिक बाजारातील किंमत चढ-उतारापासून
संरक्षण
या निर्णयामुळे शेतकऱ्यांना
मोठा दिलासा मिळणार आहे.
3. कृषिओन्नती योजना (Krishionnati Yojana)
Krishionnati
Yojana ही शेती उत्पादन वाढवण्यासाठी
सुरू करण्यात आलेली महत्त्वाची योजना आहे.
या योजनेसाठी ₹11,200 कोटींची तरतूद करण्यात आली आहे.
या योजनेअंतर्गत खालील
गोष्टींवर भर दिला जातो:
- कृषी तंत्रज्ञानाचा वापर
- शेती उत्पादन वाढ
- शेतीमालाच्या बाजारपेठेचा विकास
- कृषी यांत्रिकीकरण
या योजनेमुळे शेतकऱ्यांना
आधुनिक शेती पद्धतींचा फायदा मिळतो.
4. राष्ट्रीय कृषी विकास योजना (RKVY)
Rashtriya
Krishi Vikas Yojana (RKVY) ही राज्य
सरकारांना कृषी विकासासाठी मदत करणारी योजना आहे.
या योजनेसाठी ₹8,550 कोटींची तरतूद करण्यात आली आहे.
या योजनेअंतर्गत खालील
क्षेत्रांवर काम केले जाते:
- मातीची सुपीकता सुधारणा
- सिंचन प्रकल्प
- पावसावर अवलंबून असलेल्या भागाचा विकास
- शेती यांत्रिकीकरण
- पीक विविधीकरण
या योजनांमुळे शेती अधिक
उत्पादक आणि टिकाऊ बनवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
5. उच्च मूल्य पिकांना प्रोत्साहन
कृषी बजेट 2026 मध्ये सरकारने High
Value Agriculture वर विशेष भर दिला आहे.
या अंतर्गत:
- नारळ
- काजू
- कोको
- चंदन
- अक्रोड
- बदाम
यांसारख्या उच्च मूल्य
पिकांना प्रोत्साहन देण्यासाठी ₹350 कोटींचा निधी जाहीर करण्यात आला आहे.
याचा उद्देश शेतकऱ्यांना
पारंपरिक पिकांबरोबरच अधिक नफा देणाऱ्या पिकांकडे वळवणे हा आहे.
6. डिजिटल शेती आणि AI तंत्रज्ञान
कृषी बजेट 2026 मध्ये डिजिटल तंत्रज्ञानावर विशेष भर देण्यात आला आहे.
सरकार Bharat VISTAAR नावाचे
डिजिटल प्लॅटफॉर्म सुरू करण्याचा प्रस्ताव ठेवत आहे.
या प्लॅटफॉर्मद्वारे:
- शेतकऱ्यांना हवामान माहिती
- पीक व्यवस्थापन मार्गदर्शन
- बाजारभाव माहिती
- वैज्ञानिक सल्ला
मोबाइलद्वारे उपलब्ध होणार
आहे.
यामुळे शेतकऱ्यांना AI आणि डेटा आधारित शेती करण्यास मदत होणार आहे.
7. पशुपालन आणि मत्स्य व्यवसायाला चालना
कृषी क्षेत्रात फक्त पिक
उत्पादनच नाही तर पशुपालन आणि मत्स्य व्यवसायालाही मोठे महत्त्व आहे.
केंद्रीय बजेट 2026 मध्ये:
- पशुपालन
- दुग्ध व्यवसाय
- मत्स्य व्यवसाय
या क्षेत्रांसाठी निधी
वाढवण्यात आला आहे.
यामुळे ग्रामीण भागात रोजगार
निर्माण होण्यास मदत होणार आहे.
8. शाश्वत आणि नैसर्गिक शेतीला प्रोत्साहन
सरकारने शाश्वत शेतीला
प्रोत्साहन देण्यासाठी अनेक योजना जाहीर केल्या आहेत.
यामध्ये:
- नैसर्गिक शेती
- माती आरोग्य सुधारणा
- पाणी व्यवस्थापन
यांसारख्या गोष्टींवर भर दिला
जात आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, भविष्यातील शेती रसायनमुक्त आणि
पर्यावरणपूरक असणे आवश्यक आहे.
कृषी बजेट 2026 चे शेतकऱ्यांसाठी फायदे
या बजेटमुळे शेतकऱ्यांना अनेक
प्रकारचे फायदे होऊ शकतात.
1. उत्पादन खर्च कमी
खत अनुदानामुळे शेतीचा खर्च
कमी होईल.
2. उत्पन्न वाढ
उच्च मूल्य पिकांना
प्रोत्साहन दिल्यामुळे शेतकऱ्यांना अधिक नफा मिळू शकतो.
3. तंत्रज्ञानाचा वापर
डिजिटल शेतीमुळे उत्पादन
वाढण्याची शक्यता आहे.
4. ग्रामीण अर्थव्यवस्था मजबूत
पशुपालन, मत्स्य व्यवसाय आणि कृषी उद्योगांना चालना मिळेल.
निष्कर्ष
कृषी बजेट 2026–27 हे भारतीय शेतीला आधुनिक आणि मजबूत बनवण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे
पाऊल आहे. या बजेटमध्ये सरकारने शेतकऱ्यांसाठी आर्थिक सहाय्य, तंत्रज्ञान, शेती विविधीकरण आणि शाश्वत शेती यावर भर दिला आहे.
PM Kisan, खत अनुदान, कृषिओन्नती योजना, RKVY आणि डिजिटल शेतीसारख्या
उपक्रमांमुळे शेतकऱ्यांना दीर्घकालीन फायदा होण्याची अपेक्षा आहे.
जर या योजना प्रभावीपणे
अंमलात आल्या तर भारतीय शेती अधिक उत्पादक, आधुनिक आणि नफा देणारी
बनू शकते.